Moje naukowe poszukiwania skupiły się wokół trzech powiązanych ze sobą obszarów: sytuacji samotnych matek, optymalizacji wsparcia małżeństwa i rodziny oraz duszpasterskiego poradnictwa małżeńskiego w Polsce. Choć dotyczą różnych zagadnień, łączy je jedno pytanie — jak mądrze i po ludzku towarzyszyć rodzinie w jej trudnościach.
Samotne macierzyństwo
Pierwszym obszarem moich badań było duszpasterskie wsparcie samotnych rodziców, ze szczególnym uwzględnieniem samotnego macierzyństwa. Tej problematyce poświęciłem rozprawę Samotne macierzyństwo. Studium pastoralne (Opole 2004); jej praktycznym tłem były m.in. doświadczenia Domu Matki i Dziecka w Opolu-Grudzicach.
Wyszedłem z założenia, że już od pierwszych chwil osamotnienia — gdy kobieta staje przed decyzją o podjęciu bądź rezygnacji z trudu samotnego macierzyństwa — pojawia się w jej życiu sytuacja kryzysowa. Każdy kryzys, jeśli spotka się ze skuteczną pomocą i opieką, może jednak stać się szansą na rozwój osobowy.
Optymalizacja wsparcia małżeństwa i rodziny
Drugim kierunkiem moich poszukiwań stała się optymalizacja działań wspierających małżeństwo i rodzinę w kontekście współczesnych przemian społeczno-kulturowych. Fundamentem tych rozważań było pytanie o adekwatną koncepcję małżeństwa i rodziny w naszej współczesności.
Szczególnie bliskie było mi spojrzenie na małżeństwo w perspektywie communio personarum — wspólnoty osób, w której dobro każdego z małżonków i dobro całej rodziny wzajemnie się warunkują.
Duszpasterskie poradnictwo małżeńskie
Trzeci kierunek to duszpasterskie poradnictwo małżeńskie w Polsce — zagadnienie, któremu poświęciłem monografię Duszpasterskie poradnictwo małżeńskie w Polsce. Studium pastoralne (Opole 2010). Problem ten towarzyszył moim poszukiwaniom przez wiele lat, także dzięki praktycznemu zaangażowaniu w Ośrodku Promocji, Edukacji i Terapii Rodzin w Opolu.
Podjąłem próbę opisania i krytycznej analizy stanu duszpasterskiego poradnictwa małżeńskiego w Polsce, by — sięgając do przesłanek teologicznych oraz nauk pomocniczych, zwłaszcza psychologii i psychoterapii — odnaleźć jego najbardziej dziś adekwatną koncepcję.
Postawiłem przy tym tezę, że antropologiczna, sakramentalno-eklezjologiczna i trynitarna wizja małżeństwa, ujmowana z perspektywy communio personarum, ma wiele punktów wspólnych z systemowym spojrzeniem na rodzinę. Poradnictwo oparte na modelu systemowym pozwala bowiem odnajdywać nowe drogi towarzyszenia małżeństwom przeżywającym trudności — sięgając, zależnie od sytuacji, po różne kierunki terapii systemowej rodziny (komunikacyjny, strukturalny, strategiczny) wraz z ich technikami. Celem pozostaje zawsze pomoc w budowaniu lub odnowieniu silnej i zdrowej relacji małżeńskiej.
Kierunki dalszych poszukiwań
Te trzy obszary mają dziś swój dalszy ciąg. Rozwijam cykl powiązanych ze sobą artykułów, które aktualizują „most" zbudowany w monografii z 2010 roku: przejście od pierwszej generacji myśli systemowej (ujęcie komunikacyjne, strukturalne i strategiczne — Watzlawick, Minuchin, Haley) ku generacji post-systemowej, czerpiącej z konstrukcjonizmu społecznego, dialogiczności, postawy „niewiedzenia", pracy zespołu reflektującego i podejścia narracyjnego (Anderson i Goolishian, Andersen, White i Epston, Seikkula; w polskim kontekście — środowisko „Na Szlaku" i prace Bogdana de Barbaro).
Tezą spinającą całość jest przekonanie, że zwrot dialogiczny wierniej realizuje trynitarne communio personarum niż systemika strukturalna. Perychoreza, kategoria „pomiędzy" oraz wzajemne zamieszkiwanie Osób — odczytywane w duchu antropologii Jana Pawła II — bliższe są postawie dialogicznej niż hierarchicznemu, nastawionemu na interwencję modelowi strukturalno-strategicznemu. Post-systemika jawi się więc nie tylko jako nowsza, ale jako teologicznie bardziej adekwatna.
Poszukiwania te porządkuję w czterech liniach badawczych:
Fundament teologiczno-metodologiczny — pytanie o to, dlaczego wybór szkoły terapeutycznej nie jest teologicznie neutralny: relacja zwrotu dialogicznego do trynitarnego communio, rewizja koncepcji „komplementarnej odrębności" w świetle konstrukcjonizmu społecznego oraz związek konstrukcjonizmu z teologią słowa (nawrócenie jako ponowne odczytanie i przepisanie własnej historii).
Napięcia antropologiczne i moralne — miejsca, w których rejestr terapeutyczny i teologiczny się ścierają: granice postawy „niewiedzenia" wobec prorockiego zadania Kościoła (munus propheticum) oraz relacja między systemowym myśleniem cyrkularnym a kategorią grzechu i osobistej odpowiedzialności.
Warsztat i etyka praktyki — wymiar praktyczny i deontologiczny: genogram jako narzędzie duszpasterskie służące międzypokoleniowemu przekazowi wiary oraz tożsamość i etyka doradcy-duszpasterza działającego w wielości ról.
Recepcja najnowszego nauczania i weryfikacja empiryczna — domknięcie cyklu: recepcja adhortacji Amoris laetitia w polskim poradnictwie małżeńskim oraz przejście od studium teoretycznego ku badaniom empirycznym.